Onzichtbare strijd

Vijf jaar geleden, toen de coronatijd begon, leek het in eerste instantie iets dat snel voorbij zou gaan. Mijn toenmalige partner had een goede baan en verdiende best goed. Maar zodra de lockdown kwam, merkte ik hoe zwaar het voor hem was om positief te blijven.

Voor sommige mensen is naar het werk gaan meer dan alleen werken. Het is een manier om onder de mensen te zijn, om niet eenzaam te worden. Bij hem viel dat plots helemaal weg. Ik zag hem veranderen: van een ondernemend en levendig persoon naar iemand die steeds passiever werd. En daarnaast speelden er privé ook veel dingen. Oude wonden, trauma's uit zijn jeugd, die in zijn volwassen leven opnieuw opspeelden. Maar ook andere dingen.

In veel culturen – en misschien wel gewoon in ons menselijk bestaan – wordt van mannen verwacht dat ze sterk zijn. Niet emotioneel. Hard in hoe ze omgaan met pijn of verdriet. Maar dat maakt het ook moeilijk voor hun omgeving om hulp te bieden. Hoe vaak hoor je dat een man naar een psycholoog gaat, of een traumabehandeling volgt? Bijna nooit. En als je het wel hoort, vinden mensen het vaak vreemd. Alsof een man geen trauma's kan hebben. Maar die kunnen door van alles ontstaan: keuzes van ouders, de omgeving waarin je opgroeit, of zelfs in een relatie.

Mijn toenmalige partner begon uiteindelijk te worstelen met zware mentale uitdagingen. Ik begreep vaak niet wat er met hem aan de hand was. Er waren constant ruzies. Steeds kreeg ik van alles op mijn bord. Op een gegeven moment werd het ontzettend moeilijk om in die relatie te blijven. Want als iemand niet kan of wil erkennen dat er iets speelt, dan sta je als partner machteloos.

Wat ik later pas beter begreep: ook mannen dragen innerlijke worstelingen met zich mee, dingen die ze nooit verwerkt hebben. En vaak worden die verward met 'slecht gedrag' of 'slecht zijn als mens', terwijl er misschien juist sprake is van pijn of ziekte. In die tijd kon ik dat niet zien, ik zat er middenin. Maar na één gebeurtenis na de ander werd het duidelijk dat het steeds slechter ging. Het was niet alleen zwaar, het werd zelfs gevaarlijk. Kleine dingen gaven signalen: veranderingen in gedrag, vaste patronen, reacties die nergens op sloegen, een manier van de werkelijkheid waarnemen die totaal niet klopte.

Vluchten was op dat moment mijn enige optie. Overleven, en zorgen dat de kinderen en ik veilig waren. Je raakt alles kwijt. Maar het besef dat veel mannen zwijgen over hun innerlijke strijd, maakt het bijna beangstigend. Vaak zie je het niet aan iemands gezicht, maar juist aan de kleine veranderingen.

In onze maatschappij zijn het meestal de vrouwen die eerder aan de bel trekken, die soms alles verliezen en constant op hun hoede moeten blijven. Zelf heb ik ook te maken gehad met trauma. Het gevoel dat na zo'n strijd achterblijft, is zowel geestelijk als lichamelijk uitputtend. Ik ben dankbaar dat we destijds hulp hebben gekregen en dat de kinderen en ik konden terugvallen op instanties die hierin gespecialiseerd zijn. Het is een lang proces, één dat veel geduld, begrip en toewijding vraagt om het echt een plek te geven. Hierover is ook een interview geweest voor een podcast en voor een artikel in de lokale krant waar we verbleven

Maar ik geloof dat ook mannen zorg en ruimte verdienen. Dat ze op een veilige manier mogen aangeven dat ze trauma's hebben, dat ze worstelen met de alledaagse dingen, dat ze hulp nodig hebben. Dat ze mogen huilen, dat ze een knuffel verdienen, en dat ze weten dat ze er niet alleen voor staan.

Mentale uitdagingen kunnen meer kapotmaken dan je lief is. En juist daarom is het zo belangrijk om erover te praten – voor mannen én vrouwen. Wees niet bang om het bespreekbaar te maken. Wees niet bang dat je iemand beledigt door voorzichtig aan te geven dat je merkt dat er iets niet klopt. Juist dat gesprek kan het verschil maken. Want soms zijn de uitdagingen zo heftig, dat iemand zichzelf helemaal kan verliezen — letterlijk en figuurlijk.

"Sterk zijn betekent niet zwijgen. Soms is de grootste kracht dat je durft te zeggen: ik heb hulp nodig."